Οι βασικές αρχές στις οποίες αναφερόμαστε σήμερα για να στηρίξουμε τις πράξεις μας ως σωστές, ανήκουν χονδρικά σε δύο κατηγορίες, αμφότερες αμφισβητήσιμες.
Από τη μια έχουμε τις αρχές που έχουν μυθολογική καταγωγή και παρουσιάζονται σαν εντολές ενός ανώτερου όντος (ή πολλών ανώτερων όντων), και δεν πείθουν πλέον παρά μόνον όσους χρειάζονται την υποστήριξη κάποιας θρησκείας.
Από την άλλη έχουμε αυτές που θέτουν τον άνθρωπο στο κέντρο και τον καλούν να αυτοδιαχειριστεί τις υποθέσεις του υιοθετώντας κάποιες αρχές κοινής αποδοχής, οι οποίες έχουν αποδειχθεί επίσης προβληματικές, παρά τον διακηρυγμένο ανθρωπισμό τους.
Το πρόβλημα στις δεύτερες, στις οποίες βασίζεται κατεξοχήν ο «δυτικός κόσμος», βρίσκεται στην αυτοαναφορικότητά τους.
Δεν θα εξετάσω το κατά πόσο η αυτοαναφορικότητα υποθάλπει τον ανθρώπινο εγωισμό, επιτρέποντάς του να στραφεί εύκολα εναντίον του άλλου, (είτε αυτός είναι ένας άλλος άνθρωπος, είτε η υπόλοιπη φύση). Αυτά είναι γνωστά και μπορούν να θεωρηθούν παρενέργειες του κύριου προβλήματος της αυτοαναφορικότητας, που έχει να κάνει με την αυθαιρεσία των αποφάνσεών της και την αδυναμία στήριξής τους σε κάτι άλλο από το εγώ μας, δηλαδή στον υποκειμενισμό της.
Το ερώτημα που εγείρεται είναι κατά πόσο είναι δυνατό εμείς οι άνθρωποι να βρούμε το σωστό συνομιλώντας μόνο μεταξύ μας (για να καταλήξουμε σε «αρχές κοινής αποδοχής»), χωρίς να αναφερόμαστε σε Αυτό που μας ξεπερνά και μας καθορίζει ως ο λόγος της ύπαρξής μας. Εκτός αν νομίζουμε ότι είμαστε αυθύπαρκτοι και αυτοκαθοριζόμενοι, που δεν είμαστε, αφού δεν γεννάμε εμείς τον εαυτό μας.
Εφόσον Αυτό περιέχει τους νόμους τού γίγνεσθαι, γέννημα των οποίων είμαστε, θα πρέπει η όποια νομοθεσία μας να έχει ως αναφορά τους νόμους Αυτού για να είναι ορθή, συμφωνώντας όσο γίνεται μαζί τους. (Στο βαθμό που μπορούμε να τους αντιληφθούμε όσο η νόησή μας το επιτρέπει και όσο η γνώση μας προχωράει.)
Δεν εννοώ να απαρνηθούμε τις κατακτήσεις της δυτικής σκέψης, παπαγαλίζοντας ανατολίτικα αποφθέγματα, αλλά να προχωρήσουμε προς τα εκεί που η ίδια η σκέψη μας μάς οδηγάει, στη νόηση του Όλου και στο ερώτημα της σχέσης μας με Αυτό.
Ας ξεπεράσουμε, λοιπόν, την παλιά διαμάχη ανάμεσα στο «δεν υπάρχει Θεός» και στο «υπάρχει» προσωποποιημένος (ως Χριστός ή Μωάμεθ ή άλλες θεοποιημένες μορφές), και ας αποδεχτούμε το προφανές ότι ναι υπάρχει κάτι πέρα από εμάς, κάτι που μας εμπεριέχει, αλλά δεν ξέρουμε τι είναι, ούτε πώς να το πούμε, αφού είναι πέρα από τις δυνατότητες του λόγου μας, όντας ο λόγος του λόγου μας, ήτοι ο Λόγος. Το μόνο που μπορούμε είναι να το υπαινιχτούμε με μια λέξη όσο γίνεται πιο ουδέτερη και αποχρωματισμένη από θρησκευτικές εικονοποιήσεις, όπως για παράδειγμα η λέξη «Αυτό».
Η ερωτηματική αναφορά μας σε Αυτό μπορεί να απεγκλωβίσει την ανθρώπινη νόηση από αδιέξοδες αυτοαναφορικότητες και να βγάλει τη φιλοσοφία από την παρατεταμένη ενδοσκόπηση στην οποία έχει περιπέσει, φοβούμενη μήπως κατηγορηθεί για μεγαλόστομες συνθέσεις, αν τυχόν αναφερθεί σε κάτι άλλο πέρα από τον εαυτό της.
Αναφερόμενοι ερωτηματικά και ταυτόχρονα σταθερά σε Αυτό προσανατολίζουμε τη σκέψη μας στην Αλήθεια, συνδέουμε το μέρος μας με το Όλον, τείνουμε τη νόησή μας στη Σοφία, φιλο-σοφούμε με όλη τη σημασία της λέξης. Φιλοσοφώντας μπορούμε να διαγνώσουμε κάποιες γενικές αρχές, ανάλογες με αυτές που διέπουν το γίγνεσθαι και καθορίζουν την εξέλιξή μας, και να τις υιοθετήσουμε ως τις πλέον σωστές.
Από τη μια έχουμε τις αρχές που έχουν μυθολογική καταγωγή και παρουσιάζονται σαν εντολές ενός ανώτερου όντος (ή πολλών ανώτερων όντων), και δεν πείθουν πλέον παρά μόνον όσους χρειάζονται την υποστήριξη κάποιας θρησκείας.
Από την άλλη έχουμε αυτές που θέτουν τον άνθρωπο στο κέντρο και τον καλούν να αυτοδιαχειριστεί τις υποθέσεις του υιοθετώντας κάποιες αρχές κοινής αποδοχής, οι οποίες έχουν αποδειχθεί επίσης προβληματικές, παρά τον διακηρυγμένο ανθρωπισμό τους.
Το πρόβλημα στις δεύτερες, στις οποίες βασίζεται κατεξοχήν ο «δυτικός κόσμος», βρίσκεται στην αυτοαναφορικότητά τους.
Δεν θα εξετάσω το κατά πόσο η αυτοαναφορικότητα υποθάλπει τον ανθρώπινο εγωισμό, επιτρέποντάς του να στραφεί εύκολα εναντίον του άλλου, (είτε αυτός είναι ένας άλλος άνθρωπος, είτε η υπόλοιπη φύση). Αυτά είναι γνωστά και μπορούν να θεωρηθούν παρενέργειες του κύριου προβλήματος της αυτοαναφορικότητας, που έχει να κάνει με την αυθαιρεσία των αποφάνσεών της και την αδυναμία στήριξής τους σε κάτι άλλο από το εγώ μας, δηλαδή στον υποκειμενισμό της.
Το ερώτημα που εγείρεται είναι κατά πόσο είναι δυνατό εμείς οι άνθρωποι να βρούμε το σωστό συνομιλώντας μόνο μεταξύ μας (για να καταλήξουμε σε «αρχές κοινής αποδοχής»), χωρίς να αναφερόμαστε σε Αυτό που μας ξεπερνά και μας καθορίζει ως ο λόγος της ύπαρξής μας. Εκτός αν νομίζουμε ότι είμαστε αυθύπαρκτοι και αυτοκαθοριζόμενοι, που δεν είμαστε, αφού δεν γεννάμε εμείς τον εαυτό μας.
Εφόσον Αυτό περιέχει τους νόμους τού γίγνεσθαι, γέννημα των οποίων είμαστε, θα πρέπει η όποια νομοθεσία μας να έχει ως αναφορά τους νόμους Αυτού για να είναι ορθή, συμφωνώντας όσο γίνεται μαζί τους. (Στο βαθμό που μπορούμε να τους αντιληφθούμε όσο η νόησή μας το επιτρέπει και όσο η γνώση μας προχωράει.)
Δεν εννοώ να απαρνηθούμε τις κατακτήσεις της δυτικής σκέψης, παπαγαλίζοντας ανατολίτικα αποφθέγματα, αλλά να προχωρήσουμε προς τα εκεί που η ίδια η σκέψη μας μάς οδηγάει, στη νόηση του Όλου και στο ερώτημα της σχέσης μας με Αυτό.
Ας ξεπεράσουμε, λοιπόν, την παλιά διαμάχη ανάμεσα στο «δεν υπάρχει Θεός» και στο «υπάρχει» προσωποποιημένος (ως Χριστός ή Μωάμεθ ή άλλες θεοποιημένες μορφές), και ας αποδεχτούμε το προφανές ότι ναι υπάρχει κάτι πέρα από εμάς, κάτι που μας εμπεριέχει, αλλά δεν ξέρουμε τι είναι, ούτε πώς να το πούμε, αφού είναι πέρα από τις δυνατότητες του λόγου μας, όντας ο λόγος του λόγου μας, ήτοι ο Λόγος. Το μόνο που μπορούμε είναι να το υπαινιχτούμε με μια λέξη όσο γίνεται πιο ουδέτερη και αποχρωματισμένη από θρησκευτικές εικονοποιήσεις, όπως για παράδειγμα η λέξη «Αυτό».
Η ερωτηματική αναφορά μας σε Αυτό μπορεί να απεγκλωβίσει την ανθρώπινη νόηση από αδιέξοδες αυτοαναφορικότητες και να βγάλει τη φιλοσοφία από την παρατεταμένη ενδοσκόπηση στην οποία έχει περιπέσει, φοβούμενη μήπως κατηγορηθεί για μεγαλόστομες συνθέσεις, αν τυχόν αναφερθεί σε κάτι άλλο πέρα από τον εαυτό της.
Αναφερόμενοι ερωτηματικά και ταυτόχρονα σταθερά σε Αυτό προσανατολίζουμε τη σκέψη μας στην Αλήθεια, συνδέουμε το μέρος μας με το Όλον, τείνουμε τη νόησή μας στη Σοφία, φιλο-σοφούμε με όλη τη σημασία της λέξης. Φιλοσοφώντας μπορούμε να διαγνώσουμε κάποιες γενικές αρχές, ανάλογες με αυτές που διέπουν το γίγνεσθαι και καθορίζουν την εξέλιξή μας, και να τις υιοθετήσουμε ως τις πλέον σωστές.
0 comments:
Post a Comment