Tuesday, July 11, 2017

ΠΡΑΞΗ ΤΟΥ ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ και ΕΠΙΛΟΓΟΣ



Συνέπειες του υποθετικού λόγου

Αφού ξεκαθαρίσαμε θεωρητικά κάποιες παραμέτρους του υποθετικού λόγου, που να αποδίδουν καθαρά το ζητούμενό του και να μας εισάγουν διανοητικά στο άφατο, προκύπτει το ερώτημα πώς περνάμε από τη θεωρία στην πράξη. Υπάρχει, κατ αρχήν, πράξη  για αυτήν την καθαρά υποθετική θεωρία ή είναι τόσο αφηρημένη που να μην έχει αντίκρισμα στα πράγματα;

Ο καθαρός υποθετικός λόγος, που προέρχεται από την ερωτηματική μας αναφορά σε Αυτό, όπως είπαμε, μας διανοίγει στο άφατο και στη σιωπή. Η διάνοιξη αυτή επηρεάζει τόσο τα άτομα όσο και τις κοινωνίες, ποικιλοτρόπως.  

Ως προς τα άτομα, έχει ποικίλες συνέπειες. Τα βγάζει από τον εγωισμό τους, τις φωνασκίες και τους ισχυρισμούς τους, υποδεικνύοντας το απώτατο συμπέρασμα των λόγων τους, το απόλυτα άγνωστο, που επιβάλλει τη σιωπή.

Η αναφορά μας σε Αυτό που μας ξεπερνά όλους, μπορεί να μας ενώσει μέσα από την διάνοιξη στο άφατό του. Εφόσον κανείς δεν μπορεί να πει κάτι οριστικό επ’ Αυτού, μοιραζόμαστε όλοι το ίδιο ερώτημα. Κανείς δεν μπορεί να επικαλεστεί κάποια ανώτερη γνώση για να επιβληθεί στους άλλους, ούτε να συγκρουστεί με άλλα πιστεύω, καθώς η πίστη του υποθετικού λόγου είναι καθαρά ερωτηματική.

Το ερώτημα μάς βγάζει από τα εγώ μας και μας ανοίγει. Το άνοιγμα μειώνει την επιθετικότητα του εγωισμού και χαλαρώνει τον ανταγωνισμό, από τη μια, ενώ, από την άλλη, ενεργοποιεί τα άτομα βγάζοντάς τα από την παθητικότητα του εγκλωβισμένου τους εγώ (στην περίπτωση που είναι παθητικά και αυτοκαταστροφικά  - εν αντιθέσει με τα επιθετικά και καταστροφικά).

Η αποφόρτιση των καθημερινών εντάσεων και συγκρούσεων, μέσα από την καθησύχαση που φέρει η σιωπή ως προς Αυτό και μέσα από την ερωτηματική σύνδεση των ατόμων, βελτιώνει την ποιότητα της ζωής δίνοντάς της ανάσες, να χαλαρώσει και να απολαύσει το τώρα της, αντί ένα διαρκή αγώνα για επικράτηση.
------------------------------------------------------------------
Η ζωή, βέβαια, έχει πλευρές που απαιτούν ένταση, αγώνα και συγκρούσεις, αλλά εφόσον αυτές μένουν στα φυσικά πλαίσια του γίγνεσθαι και δεν γενικεύονται πέραν των ορίων τους, είναι θεμιτές. [Η ισορροπία εν τω γίγνεσθαι είναι δυναμική. Χωρίς ανταγωνισμό δεν θα υπήρχε εξέλιξη. Είναι θέμα μέτρου και σε αυτό συμβάλλει κατά πολύ ο υποθετικός λόγος.]
Τα όρια μπαίνουν από τον υποθετικό λόγο και τη σιωπή που φέρει στον θετικό, υποδεικνύοντας το απώτατο συμπέρασμά του, με την ερωτηματική του αναφορά στο Είναι, που μας διανοίγει στο άφατο. Έτσι, ο θετικός λόγος περιορίζεται στο μέτρο των πραγμάτων που μπορεί να ορίσει, αποδεχόμενος την τελική αοριστία του Είναι τους.
Η ερωτηματικότητα μπορεί να κάνει τις προτάσεις του θετικού λόγου λιγότερο κατηγορηματικές και περισσότερο ρηματικές, καθώς αυτές ονομάζουν φαινόμενα του γίγνεσθαι εν τη ροή του (δηλαδή, ρήματα), παρά ορίζουν οντολογικά τα πράγματα (όπως κάνουν οι κατηγορηματικές προτάσεις με το «είναι»: προτάσεις που λένε «τι είναι τι»).
Η αφαίρεση της κατηγορηματικότητας από τις αποφάνσεις μας με την εισαγωγή της ρηματικότητας στο θετικό λόγο και της ερωτηματικότητας στον υποθετικό μπορεί να μετατρέψει τον συνολικό τρόπο επικοινωνίας μας από διεκδικητικό και επεκτατικό, σε διαλλακτικό και  διευκρινιστικό.
----------------------------------------------------------------------

Η ερωτηματική αναφορά μας σε Αυτό, καθώς μένει ανοιχτή και αναπάντητη, μας ανοίγει στον χρόνο, ξεπερνώντας χρονοδιαγράμματα και προγραμματικούς στόχους. Συνδέει το παρόν μας με το αιώνιο,  διανοίγοντάς μας στο άφατο Όλον, που δεν χρειάζεται προγράμματα για να το κατακτήσουμε, διότι δεν κατακτιέται.  Οπότε, δεν ωφελεί να μεταθέτουμε την απόλαυση του παρόντος και να επενδύουμε στο μέλλον, προσμένοντας να ολοκληρωθούμε κάποια άλλη στιγμή.

Η ζωή μας είναι εδώ και τη ζούμε τώρα, αφού το αύριο δεν είναι κάτι διαφορετικό μπροστά στο αιώνιο και άχρονο Όλον. Η διάνοιξή μας στο άφατο της αιωνιότητας Αυτού, μας επαναφέρει στο εδώ και τώρα, για να το ζήσουμε. Έτσι, η ζωή εμπλουτίζεται με το βίωμα του παρόντος της, αντί να μετατίθεται διαρκώς σε ένα άπιαστο μέλλον.

Η επεκτατικότητά μας στο χώρο και η μεταθετικότητά μας στο χρόνο δεν θα μας αποδώσουν την ολοκλήρωση που προσδοκούμε επειδή θα έχουμε γίνει πιο ισχυροί. Η ισχύς μπορεί να βελτιώσει εν μέρει τις συνθήκες μας, δεν είναι όμως καθόλου σίγουρο ότι θα μας κάνει πιο ευτυχείς.
Η ευτυχία είναι ένα αίσθημα πληρότητας από την επαφή μας με ότι νιώθουμε να μας ολοκληρώνει. Κινούμαστε προς τα εκεί, περνώντας διάφορα στάδια εκπλήρωσης, μέχρι που καταλαβαίνουμε το ανέφικτο της οριστικής απόκτησής της. Θα υπάρχει πάντα κάτι να μας χωρίζει από αυτήν, όπως και από κάθε τι που θα επιδιώξουμε στον απόλυτο βαθμό. Αυτό ακριβώς το χάσμα έρχεται να καλύψει η διάνοιξη στο άφατο του υποκειμενικού λόγου με την ερωτηματική του αναφορά στο Όλον.

Με τη διάνοιξη αποφορτιζόμαστε από την επιδίωξη της ευτυχίας και αντιμετωπίζουμε πιο χαλαρά τις λύπες και τις χαρές, τις ήττες και τις νίκες μας. Δεν σημαίνει ότι σταματάμε να προσπαθούμε, ούτε ότι δεν εργαζόμαστε για τη βελτίωση των συνθηκών μας. Απλά, τα κάνουμε όλα αυτά με μέτρο.

Προφανώς και χρειάζεται μεθοδική προσπάθεια για να καλυτερεύσουν οι συνθήκες μας, με τη συνδρομή του θετικού λόγου. Η καλυτέρευση των συνθηκών, όμως, έχει νόημα αν συμβάλλει στην ολοκλήρωσή μας, με τη διάνοιξή μας στο Όλον. Όταν οι συνθήκες είναι άσχημες μπορεί να μας κυβερνά ο φόβος και να μη μας αφήνει η αγωνία να δούμε ούτε βήμα πιο πέρα, πόσο μάλλον να διανοιχτούμε σε Αυτό. Ούτε όμως ο υλικός πλούτος βοηθάει με την συσσώρευση καταναλωτικών αγαθών που μικραίνουν το οπτικό μας πεδίο και περιορίζουν τον ορίζοντα της σκέψης μας.

Οπότε ναι, πρέπει να διανύσουμε τις διαδρομές του θετικού λόγου, για να προαχθούμε εξελικτικά και να βελτιώσουμε τις συνθήκες μας εν τω γίγνεσθαι, αλλά να κρατάμε επαφή με το άχρονο Είναι μέσα από τον καθαρό υποθετικό λόγο που μας διανοίγει στο άφατο Αυτού και μας καθησυχάζει. Αυτό βοηθάει να στραφούμε στο τώρα, να μετριάσουμε τις επιδιώξεις μας, να δούμε γύρω και να απολαύσουμε το εδώ μας, όσο βρισκόμαστε ακόμα εδώ. Έτσι εμπλουτίζεται το βίωμα της ζωής μας, απολαμβάνοντας τον πλούτο της, χωρίς να κυνηγάμε εξωτερικά πλούτη που θα μας κάνουν βιωματικά φτωχούς. Αυτός, άλλωστε, είναι ο ουσιαστικός πλούτος, ο βιωματικός.

Ως προς τις κοινωνίες, οι συνέπειες της διάνοιξης στο άφατο, με την αποφόρτιση που επιφέρει και το μέτρο που επαναφέρει, μπορεί να είναι εξίσου εξισορροπητικές. Η ανισότητα πλούσιων και φτωχών, η καταστροφή του περιβάλλοντος, η βία σε κάθε της μορφή (από τη σωματική ως τη ψυχολογική), ο καταστροφικός ανταγωνισμός, η αδικία, η κακία και η ασχήμια μπορούν να μετριαστούν. Όμως για να συμβούν αυτά, θα πρέπει το ζήτημα της διάνοιξης να υιοθετηθεί και κοινωνικά, εκτός από το να είναι προσωπικό θέμα του καθένα, αν και κατά βάση είναι, αλλά δεν θα μπορέσει όμως να επηρεάσει τις γενικές συνθήκες, αν δεν γενικευτεί σαν ζήτημα.


Τρόποι πραγματοποίησης της διάνοιξης

Πώς περνάμε από την ατομική διάνοιξη στο Άφατο στην κοινωνική; Αυτή δεν μπορεί να γίνει έξωθεν, ούτε να επιβληθεί. Η διάνοιξη είναι κατ’ αρχήν προσωπική υπόθεση. Το ζήτημά της θα μπορέσει να γενικευτεί μόνο όταν αναγνωριστεί σαν ατομική αναγκαιότητα από το κοινωνικό σύνολο.

Ατομικά:

Ας ξεκινήσουμε όμως από το άτομο. Η προσωπική του διάνοιξη προϋποθέτει στιγμές όπου να μπορεί να βγει από τη βοή της καθημερινότητας για να αφουγκραστεί τη σιωπή του Άφατου.  Πώς, πού και πότε μπορεί να το κάνει εξαρτάται από το άτομο και τις συνθήκες του.
Κάποια πράγματα μπορεί να συμβάλλουν στη διάνοιξη, όπως τα ηλιοβασιλέματα, ο έναστρος ουρανός, τα τοπία της φύσης, η ποίηση των τεχνών, η αγκαλιά της αγάπης, η ερωτική ολοκλήρωση,  η καλή παρέα, το ξένοιαστο γλέντι, οι διανοητικές διευρύνσεις με τη συζήτηση ή το διαλογισμό ή το γράψιμο, κλπ.
Οτιδήποτε μπορεί να μας βγάλει από τις σκοπιμότητες και να μας συνδέσει υπερβατικά με Αυτό που μας ξεπερνά, συμβάλλει στη διάνοιξή μας στο Άφατο.
Έχοντας αυτό σαν ζητούμενο, μπορούμε να διακρίνουμε ποιες κοινωνικές συνθήκες το υποστηρίζουν ή το υπονομεύουν. Έτσι μπορούμε να πάρουμε εκείνα τα μέτρα που να προάγουν τις μεν και περιορίζουν τις δε. Αυτό συνεπάγεται μια νέα πολιτική αντίληψη, με κριτήριο τη διάνοιξη, εφόσον αυτή βέβαια τεθεί από τα άτομα ως κεντρικό ζήτημα.

Κοινωνικοπολιτικά:

Οι καταστάσεις που μας υπονομεύουν -και θα πρέπει να περιοριστούν- είναι όλες αυτές που μας απειλούν, εμποδίζοντας το άνοιγμά μας: Αυτές μπορεί να είναι απειλές της επιβίωσής μας (από πείνα, πολέμους, τρομοκρατία, εγκληματικότητα) ή της υγείας μας (από καταστροφές περιβάλλοντος, φτώχεια, επιδημίες, ναρκωτικά, χημικά) ή της ελευθερίας μας (από δικτατορίες, μισαλλοδοξίες, φανατισμούς, δογματισμούς, φυλετικούς διαχωρισμούς) ή της ψυχικής μας ισορροπίας (από ανταγωνισμό, εχθρικότητα, αδικία, ψυχολογική βία), κλπ.
Τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για τον περιορισμό των απειλητικών καταστάσεων, θα πρέπει να συνοδεύονται από μέτρα υποστήριξης αυτών που διευκολύνουν τη διάνοιξη: Η επαφή με τη φύση μπορεί να υποστηριχθεί με την αποκέντρωση,  με τις διακοπές σε αυτήν, με τη φροντίδα του οικοσυστήματός της. Η επαφή με τους ανθρώπους με τις κοινωνικές εκδηλώσεις, με τις γιορτές και με τα γλέντια. Η επαφή με το πνεύμα με τις τέχνες, με τον υποθετικό λόγο (ή, αλλιώς, φιλοσοφία), με χώρους συνάντησης ως προς Αυτό (ή, αλλιώς, εκκλησίες).

Πολλά από αυτά ήδη συμβαίνουν με τον άλφα ή βήτα τρόπο, αλλά όσο πιο καθαρά γίνονται, συνειδητά και αποφασισμένα, τόσο πιο λειτουργικά μπορεί να είναι.

Γιορτές υπάρχουν, αλλά αυτές είναι είτε εθνικές είτε θρησκευτικές (ανάλογα με την θρησκεία). Αντ’ αυτών θα μπορούσαν να είναι γιορτές πλανητικές που να γιορτάζουν, για παράδειγμα, τις ισημερίες και τα ηλιοστάσια και να συνοδεύονται από ανάλογες κοινωνικές εκδηλώσεις.
[Η εαρινή ισημερία θα μπορούσε να είναι η γιορτή της νιότης και του έρωτα, με γλέντια και καρναβάλια. Το θερινό ηλιοστάσιο η γιορτή των παιδιών, με παιχνίδια, εκδρομές, φάρσες και αστεία. Η φθινοπωρινή ισημερία, η γιορτή των ηλικιωμένων ή των αρρώστων ή των νεκρών, με γιορτές στα γηροκομεία, στα νοσοκομεία, στα νεκροταφεία, κλπ. Το χειμερινό ηλιοστάσιο η γιορτή των φίλων, με δώρα και αλληλοβοήθεια και επισκέψεις σε ξεχασμένους φίλους.]

Τέχνες υπάρχουν, αλλά αυτές παρασύρονται στην ατομική καταξίωση των καλλιτεχνών και των  περί αυτών, εντείνοντας συχνά τον ανταγωνισμό αντί να συμβάλλουν στην αποφόρτιση  και στη διάνοιξη. Επιπλέον, η υιοθέτηση του μακάβριου στοιχείου, του αρνητισμού και της βίας που μετέρχονται πολλοί καλλιτέχνες για να ξεχωρίσουν προκαλώντας, εντάσσει τη σύγχρονη τέχνη στη γενικότερη απειλή, αντί να μας βγάζει από αυτή. Θα βοηθούσε, λοιπόν, η επαναξιολόγηση της τέχνης και η προβολή εκείνων των έργων που συντελούν στη διάνοιξη, με τον τρόπο τους (χωρίς να θέλουμε επ’ουδενί να τον προκαταλάβουμε ή να τον υποδείξουμε).

Χώροι πνευματικοί υπάρχουν, αλλά είτε δεν άγουν πάντα τη πνευματικότητα στη διάνοιξη (εφόσον δεν είναι φτιαγμένοι για αυτήν) είτε την εγκλωβίζουν στις θρησκευτικές τελετουργίες για τις οποίες έχουν φτιαχτεί (όπως οι εκκλησίες των θρησκειών και των αιρέσεων τους). Χρειάζεται μια νέα αρχιτεκτονική σύλληψη για τη διαμόρφωση χώρων εκκλησιασμού στο Άφατο, όπου αντί να καθοδηγούν τη μεταφυσικότητα σε παλιά σχήματα, να συνδράμουν στην καθαρή αφαίρεση και στη μυσταγωγία της διάνοιξης.

[Η αρχιτεκτονική αυτού του χώρου εκκλησιασμού στη διάνοιξη θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα τέσσερα βασικά στοιχεία, νερό, γη, φωτιά και αέρα.  Το νερό να είναι για την κάθαρση, κατά την είσοδο στο χώρο. Η γη να υπάρχει σαν χώμα και  πηλός στη βάση και στις επιφάνειες, και σαν πέτρα στο κέντρο - με μια μεγάλη πέτρα ή βράχο; – σαν σύμβολο του άχρονου Είναι. Η φωτιά, σαν ενέργεια του γίγνεσθαι, να είναι  η πηγή φωτός και θερμότητας του χώρου. Η αίσθηση του αέρα να δίνεται μέσα σε ένα περιβάλλον σιωπής, με τον ήχο του νερού της εισόδου ή της φωτιάς ή με τα τραγούδια και τις μουσικές. Θα πρέπει όλα να είναι φτιαγμένα με φυσικά υλικά, ει δυνατόν. Ο χώρος θα μπορούσε να διαμορφωθεί με τη συνεργασία καλλιτεχνών, που θα μπορούσαν να φροντίσουν και τη χορογραφία των κινήσεων των εκκλησιαζόμενων και των εκκλησιαστών. (Πιθανόν να βοηθούσε, όσοι εισέρχονται στο χώρο να βγάζουν τα ρούχα τους και να περνούν από κάτι σαν λουτρό, πριν μπουν στο χώρο καθαροί, είτε γυμνοί, είτε με κάποιο χιτώνα.) Αυτά είναι απλά κάποιες προτάσεις. Δεν χρειάζεται να ακολουθηθούν.  Η σύνθεση θα έπρεπε να είναι ανοιχτή και να επαφίεται στα μέλη της κάθε κοινότητας να αποφασίσουν τη μορφή που θα δώσουν στο χώρο τους και στα τεκταινόμενα εκεί. Το μόνο κριτήριο είναι η διάνοιξη. Αυτός είναι και ο λόγος που κάποιοι τέτοιοι χώροι μπορεί να χρειάζονται, εφόσον συνδράμουν στο να συναντιούνται οι άνθρωποι ως προς Αυτό, να μοιράζονται το άφατό του και να την κοινωνούν. Ένας τέτοιος χώρος μπορεί να έδινε λύση και στο θέμα των τελετών γέννησης (βάπτισης) και θανάτου (κηδείας), που πολλοί αντιμετωπίζουμε καθώς ούτε οι υπάρχουσες εκκλησίες ούτε τα γραφεία των δήμων μας εκφράζουν. ]

Αυτά που προτείνουμε πιο πάνω, για τις τέχνες, τις γιορτές, τους χώρους εκκλησιασμού, είναι καθαρά ενδεικτικά για το τι θα μπορούσε να τροποποιηθεί σε κάποιες κοινωνικές εκδηλώσεις, ώστε το θέμα της διάνοιξης να τίθεται δημόσια και όχι μόνο ιδιωτικά. Θα μπορούσαν να βρεθούν άλλες μορφές, εφόσον οι άνθρωποι, βέβαια, κρίνουν ότι τις χρειάζονται. 




ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Θα μπορούσε οι άνθρωποι να κρίνουν ότι αρκεί η προσωπική τους διάνοιξη, που θα τη προσεγγίζουν με το δικό τους τρόπο, ιδιωτικά, χωρίς να ασχοληθούν περαιτέρω με τη γενική θεωρία της και την ευρύτερη πραγματοποίησή της. Θα μπορούσε επίσης να μην ενδιαφερθούν για κανενός είδους διάνοιξη, προσωπική ή κοινωνικοπολιτική, ούτε όπως προτείνεται εδώ, ούτε αλλού από άλλους.

Θα υπάρχουν βέβαια πάντα κάποιοι που θα βρίσκουν το δρόμο προς το άφατο, αφού είναι μέρος της φύσης μας η ερωτηματική μας αναφορά μας σε Αυτό (όπως και να το πούμε).  Αυτοί μπορεί να είναι λίγοι και να μην μπορούν να επηρεάσουν τις γενικότερες εξελίξεις. Ακόμα όμως και να μπορούσαν, η πορεία του ανθρώπου πιθανόν να είναι ήδη προδιαγεγραμμένη.

Η επεκτατικότητα και η μετάθεση που έχουν κυριαρχήσει στην παγκόσμια ανάπτυξη ωθούν το οικοσύστημα στα όριά του έτσι που δεν αποκλείεται να καταρρεύσει, παρασύροντας ένα μεγάλο μέρος της ανθρωπότητας στην καταστροφή. Μια έγκαιρη στροφή - στην οποία θα συνέβαλε η διάνοιξη -, θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο ή να περιορίσει το μέγεθος της καταστροφής. Όσοι αντιλαμβάνονται την αναγκαιότητα της στροφής, οφείλουν να την προσπαθήσουν, αν και δεν είναι σίγουρο το αποτέλεσμα.

Το μέλλον είναι πάντα αβέβαιο. Εμείς εντωμεταξύ καλούμαστε να ζήσουμε ένα παρόν, όπως και να φροντίσουμε για το παρόν των παιδιών μας στο δικό τους αύριο. Κάνουμε ότι καλύτερο μπορούμε γι’ αυτό, με οδηγό τον θετικό λόγο, που διερευνάει τους κανόνες του γίγνεσθαι. Το γίγνεσθαι, όμως, μπορεί να μας εξαφανίσει, όπως και μας εμφάνισε σαν μορφές του Είναι. Τίποτε δεν μπορεί να μας διαβεβαιώσει για τη διάρκειά μας  ή να μας καθησυχάσει για τη θνητότητά μας.

Μέσα σε αυτή τη ρευστότητα του γίγνεσθαι, η αναφορά μας στο άχρονο Είναι συνδέει το τώρα μας με το πάντα  και μας δίνει την αίσθηση της αιωνιότητας της στιγμής που ζούμε. Έτσι, μπορεί να μας βγάλει, εν μέρει, από τη χρονικότητα και την ιστορικότητα,  για να ζήσουμε αυτή τη στιγμή χωρίς να μεταθέτουμε το βίωμά της για το μέλλον ούτε να στερούμαστε το βίωμά της εξαιτίας του παρελθόντος μας.

Η επαναφορά μας στο παρόν, μέσω της διάνοιξής μας στο άφατο, συνεπάγεται, από τη μία, την ελαχιστοποίηση της επεκτατικής μας ανάπτυξης (που αν συνεχιστεί θα φέρει την καταστροφή), και, από την άλλη, τη μεγιστοποίηση της βιωματικής απόλαυσης της ζωής μας τώρα, ανεξάρτητα από το μέλλον (και την όποια καταστροφή).


Αυτό που θέλουμε όλοι είναι να νιώθουμε καλά. Με οδηγό αυτή την απλή αρχή (the feeling-good principle) μπορούμε να αποφασίσουμε αν θέλουμε να συνεχίσουμε διασπασμένοι και αγχωμένοι, μέσα στον επεκτατικό ανταγωνισμό και στην ασίγαστη ένταση των ενδοανθρώπινων διενέξεων, ή να συνδεθούμε μέσα από τη κοινή μας ερωτηματική αναφορά σε Αυτό, το πέρα από εμάς,  με απώτατο συμπέρασμα τη διάνοιξή μας στο άφατο – τη σιωπή . 

No comments:

Post a Comment