Thursday, July 26, 2018

Εμείς.

Πώς γεννιέται ένα παιδί, μια γάτα, ένα κυκλάμινο; Πώς χτίζεται ένα σπίτι, ανοίγει ένας δρόμος, οργώνεται ένα χωράφι; Πώς βγαίνει ένα βιβλίο, μια νέα ταινία, ένα καινούργιο τραγούδι; Πώς προκύπτει μια νέα ιδέα για τον κόσμο, μια μόδα, ένα κίνημα, μια επανάσταση;
Οι νέες μορφές που βλέπουμε να παρουσιάζονται γύρω μας, φαίνεται να είναι προϊόν της δράσης των ανθρώπων, των πλασμάτων της φύσης και των στοιχείων του κόσμου γενικά. Δρουν κι αλληλοεπιδρούν έτσι ώστε από αυτούς και αυτά να γεννούνται νέα και άλλα άτομα, πλάσματα και συστοιχειώσεις.
Τα νέα πλάσματα που εμφανίζονται, όμως, από πού αντλούν την ξεχωριστή ύπαρξή τους, αφού οι γεννήτορες τους συνεχίζουν να υπάρχουν παράλληλα; Αν αυτοί πέθαιναν τη στιγμή που αυτά γεννιόταν, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι αντλούν την ύπαρξη τους από αυτά. Όμως εδώ παρουσιάζονται σαν ένα καθαρό υπαρξιακό πλεόνασμα. Κάτι καινούργιο έρχεται να προστεθεί στο παλιό. Πώς προκύπτει αυτό το πρόσθετο; 
Δεν έχουμε ένα και ένα κάνουν δύο, αλλά ένα και ένα κάνουν τρία, καθώς τα δύο συνεχίζουν να υπάρχουν και βγαίνει κάτι τρίτο από το άθροισμά τους. Πώς προκύπτει αυτό το τρίτο;
Το ίδιο ερώτημα ισχύει και για τις άλλες μορφές (όχι μόνο τις γενετικές/ αναπαραγωγικές των πλασμάτων/στοιχείων). Ο άνθρωπος και το χώμα συνεχίζουν να υπάρχουν, όμως τώρα το χωράφι είναι οργωμένο, από τον πηλό φτιάχτηκε ένα σπίτι, από μια ιδέα βγήκε ένα βιβλίο κι έγινε μια επανάσταση. Οι άνθρωποι ήταν εκεί και πριν και τώρα. Τα πράγματα το ίδιο, τα υλικά, το χαρτί, το μολύβι, το φιλμ, οι μπογιές, ο μουσαμάς, κλπ., προϋπήρχαν.
Το μυαλό το ίδιο προϋπήρχε, αλλά τώρα γεννάται μια σκέψη. Πώς προκύπτει αυτή η σκέψη, που πριν δεν υπήρχε, ενώ το μυαλό μου ήταν εκεί και εγώ το ίδιο. Εντάξει, η νέα σκέψη είναι αποτέλεσμα τη νοητικής μου λειτουργίας που συνθέτει τα νοητικά δεδομένα και τις προηγούμενες σκέψεις για να βγάλει μια καινούργια, να εξάγει ένα λογικό συμπέρασμα. Αυτό όμως εμφανίζεται ως κάτι ξεχωριστό. Με δική του διακριτή μορφή, ξεχωριστή από τις σκέψεις που το γέννησαν. Αποτελεί ένα καθαρό νοητικό πλεόνασμα.
Εφόσον κάθε νέα μορφή είναι έκφραση κάποιου πλεονάσματος, πώς προκύπτει αυτό το πλεόνασμα; Τι προκαλεί την εμφάνιση του; Σε τι βασίζεται το φαινόμενό του;
Θα εξετάσουμε αυτό το κοσμολογικό - και κοσμογονικό - φαινόμενο βάσει των δεδομένων του ανθρώπινου είδους και της δικής τους μορφο-ποιητικής δράσης και αλληλεπίδρασης. Το κάνουμε αυτό τόσο γιατί μας αφορά πιο άμεσα, όσο και γιατί έχουμε ιδίαν εμπειρίαν των δεδομένων.
Εάν ισχύει η αρχή της αναλογίας τότε τα όποια συμπεράσματα για την ανθρώπινη μορφο-ποιητική θα έπρεπε να ισχύουν κατ’ αναλογία για τον Κόσμο στο σύνολό του (κι όχι μόνο για τον δικό μας κόσμο) καθώς οι άνθρωποι είναι μέρος του Όλου και δρουν σύμφωνα με τους συμπαντικούς του κανόνες.
Το άτομο, βάση του γίγνεσθαι
Τίποτε δεν θα μπορούσε να γεννηθεί ή να γίνει, αν κάποιος ή κάποια δεν έκανε κάποια κίνηση γι’ αυτό. Αν όλοι έμεναν κλειστοί στον εαυτό τους κι ασχολούνταν μόνο με το εγώ τους, καμια μορφή δεν θα γεννιόταν και η ανθρωπότητα θα κατέρρεε όπως κάθε κλειστό σύστημα. Η βάση της δημιουργίας και του ανθρώπινου γίγνεσθαι είναι τα άτομα που κινούνται προς τους άλλους.
Για να μπορέσει, όμως, το άτομο να κινηθεί πέραν της αυτοσυντήρησής του χρειάζεται μια ποσότητα ενέργειας που πλεονάζει από τον εαυτό του. Χωρίς ενεργειακό πλεόνασμα δεν θα μπορούσε να κάνει κάποια κίνηση. Μόνον εφόσον ο οργανισμός του παράγει περισσότερη ενέργεια από όση καταναλώνει, μπορεί το άτομο να κινηθεί. Πώς μπορεί όμως να παραχθεί αυτή πλεονάζουσα ενέργεια;
Το άτομο εισπράττει ενέργεια από το περιβάλλον του με διάφορους τρόπους (τροφή, νερό, αέρα) που μετατρέπονται από τον οργανισμό του στα θρεπτικά συστατικά που έχει ανάγκη για τη συντήρηση και την κίνησή του. Πρέπει να εισπράττει παραπάνω ενέργεια από όση χρειάζεται να συντηρηθεί, ώστε να μπορέσει να κινηθεί. Παίρνει δηλαδή κάτι παραπάνω, για να παράγει κάτι παραπάνω, κινούμενο μορφο-ποιητικά. Εάν τα καταφέρει, αυτό που πήρε από τον κόσμο επιστρέφεται μετασχηματισμένο, υπό νέα μορφή. Η νέα μορφή δεν είναι παρά μετασχηματισμός του κοσμικού πλεονάσματος.
Ο μετασχηματισμός δεν γίνεται αυτόματα. Χρειάζεται μια διαδικασία η οποία ξεκινάει από το άτομο. Το σημείο εκκίνησης της μορφο-ποιητικής διαδικασίας βρίσκεται στην αυτο-κίνηση των ατόμων. Το άτομο είναι η προϋπόθεση της κίνησης. Εφόσον το άτομο κάνει το βήμα, αρχίζει η διαδικασία, χωρίς όμως σίγουρα αποτελέσματα. Είναι αρχικά μια υπόθεση. Εάν τα καταφέρει και παραχθεί η μορφή, γίνεται θέση.
Από την υπόθεση στη σύνθεση. Από το εγώ στο εμείς.
Η κίνηση του ατόμου δεν αρκεί για να παραχθεί μια μορφή. Πρέπει να συναντηθεί με κάτι άλλο για να παράγει κάτι τρίτο. Μόνο μέσα από συναντήσεις γεννάται το καινούργιο.
Αρκεί όμως η συνάντηση των δύο για να γεννηθεί κάτι τρίτο;  Αν βάλουμε τα δύο μαζί, δίπλα ή αντικριστά, μπορεί να μη γίνει τίποτε. Πρέπει με κάποιο τρόπο να ενωθούν, να συμβεί κάποια σύνθεση μεταξύ τους, για να βγει κάτι. Η σύνθεση είναι το απαραίτητο στάδιο για να περάσουμε στη θέση μιας νέας μορφής. Είναι στην πραγματικότητα αυτή που τη γεννά.
Οι μορφές δεν μπορούν να γεννηθούν από δύο τινα -από εμένα και εσένα, για παράδειγμα -, αν αυτά δεν συντεθούν -αν δεν γίνουμε «εμείς». Εγώ και εσύ είμαστε δύο «εγώ» και θα παραμείνουμε δύο τέτοια, χωρίς τίποτε τρίτο να προκύψει από αυτά, αν δεν συντεθούμε ως προς το κοινό μας ζητούμενο, για να βγει κάτι από αυτό. Το τρίτο γεννάται από το «εμείς» μας.
Είναι το «εμείς», η ίδια η σύνθεσή μας, που γεννάει κάτι τρίτο, πέρα από εμάς τους δύο. Η ένωση των μερών μας παράγει την πρόσθετη ενέργεια που χρειάζεται η νέα μορφή για να γεννηθεί. Το εμείς που συντίθεται γονιμο-ποιητικά, δεν είναι ένα απλό άθροισμα των δύο, αλλά αποτελεί κάτι ξεχωριστό, με δική του δυναμική, η οποία εκλύεται από τη σύνθεσή τους, για να γεννήσει το τρίτο. Τοιουτοτρόπως, το εμείς είναι το ίδιο κάτι τρίτο.
Έτσι μόνο μπορεί να εξηγηθεί η εμφάνιση των νέων μορφών και πώς προκύπτει η πλεονάζουσα ύπαρξή τους. Το πλεόνασμα που παράγει η σύνθεση των μερών σε ένα «εμείς» γεννά την πρόσθετη ενέργεια που χρειάζεται η μορφο-ποίηση. 
Παραδείγματα…
…μορφοποιητικής του έρωτα:
Κοιτάζω μια κοπέλα. Η ενέργεια του βλέμματος μου κατευθύνεται σε αυτήν. Αν δεν με κοιτάξει, το βλέμμα μου θα ακυρωθεί. Θα επιστρέψει στον εαυτό μου. Αν το βλέμμα της ανταποκριθεί, τότε η σύνθεση των βλεμμάτων μας, το «εμείς» τους, μπορεί να προκαλέσει κίνηση σωματική, για να έρθουμε κοντά, να μετασχηματιστεί σε ομιλία μεταξύ μας, να γίνει γέλιο και ευφορία, να γεννήσει χάδια και φιλιά, κλπ. κλπ., εφόσον το «εμείς» μας συνεχίζει να παράγει την πρόσθετη ενέργεια που χρειάζεται η παραγωγή όλων αυτών των μορφών του έρωτα.
…μορφοποιητικής των νεογνών:
Αν η ερωτική πράξη οδηγήσει στη γόνιμη συνάντηση ενός σπερματοζωαρίου και ενός ωαρίου, η ένωσή τους θα προκαλέσει μια «έκρηξη δημιουργίας», πολλαπλασιάζοντας την ενέργεια και ύλη που είχαν «εν σπέρματι». Ο πολλαπλασιασμός τους ενεργοποιείται από την ένωσή τους. Είναι η ένωση που παράγει την επιπλέον ενέργεια και την πλεονάζουσα ύλη της νέας ύπαρξης που κυοφορείται.
…μορφοποιητικής των απόψεων, των κρίσεων και των ιδεών:
Συζητάω με έναν φίλο για ένα θέμα, για το οποίο έχω κάνει ήδη κάποιες σκέψεις, χωρίς να έχω διαμορφώσει ξεκάθαρη άποψη. Μοιραζόμαστε τις ίδιες ανησυχίες και αμφιβολίες. Πάνω στη συζήτηση ξεκαθαρίζουν οι σκέψεις μου, καθώς τις μοιράζομαι μαζί του, και αρχίζω να καταλαβαίνω τι συμβαίνει με το θέμα. Του λέω τις υποθέσεις μου, αυτός συμφωνεί και επαυξάνει, κι έτσι διαμορφώνεται μια άποψη, που δεν υπήρχε πριν. Δεν την είχαμε διαβάσει ή ακούσει ή σκεφτεί. Η νέα άποψη γεννήθηκε από το «εμείς» μας: αυτό ενεργοποίησε τις νοητικές συνδέσεις για τη διαμόρφωσή της.
 Το ίδιο μπορεί να συμβαίνει και όταν συζητάω για ένα προσωπικό θέμα που με απασχολεί και το καταλαβαίνω ή το ξεπερνάω (αν με βασανίζει) ή το βλέπω στις πραγματικές του διαστάσεις και αποφορτίζομαι. Είναι τόσο δημιουργική η παρουσία του άλλου (και το «εμείς» που βγαίνει από τους δυο μας) που ακόμα, και να μη μιλάει κι απλά να μ ακούει (με ενδιαφέρον) μπορεί να βοηθήσει στο ξεκαθάρισμα και στο σχηματισμό καθαρών ιδεών στο μυαλό μου.
Κατ’ αναλογία μορφοποιούνται μια σειρά νοητικές διαμορφώσεις κρίσεων και ιδεών σε όλα τα πεδία, από τα προσωπικά μέχρι τα επιστημονικά, από τα πολιτικά μέχρι τα καλλιτεχνικά. Μια ιδέα που συζητιέται, μια κρίση που μοιράζεται, γίνεται πιο καθαρή, παράγοντας θέσεις, που δεν θα γεννιόταν αν τις κρατούσαμε μέσα το κεφάλι μας.
…μορφοποιητικής των Τεχνών:
Υπάρχουν Τέχνες, όπως ο κινηματογράφος ή το θέατρο, που είναι αδύνατη η παραγωγή τους χωρίς συνεργασίες (χωρίς το «εμείς»). Ακόμη όμως και σ αυτές που αρκεί ένα άτομο να παραχθεί έργο – όπως στην ποίηση, στη λογοτεχνία, στη μουσική, στη ζωγραφική, κλπ.-, αυτό δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς κάποιον άλλον με τον οποίον θα το μοιραστεί. Αν το έχει μόνο στο μυαλό του ή στο χαρτί ή στον μουσαμά (αν είναι ζωγράφος) και δεν το δει ή ακούσει κανείς, το έργο θα χαθεί.
Επιπλέον, το έργο μπορεί να βελτιωθεί και μόνο με την παρουσία του άλλου, αφού, παρουσιάζοντάς το, ο δημιουργός του μπορεί να καταλάβει αδυναμίες του έργου που πριν δεν καταλάβαινε.
…μορφοποιητικής των προϊόντων:
Τα πράγματα που φτιάχνουμε, κατασκευάζουμε ή καλλιεργούμε είναι προϊόντα σύνθεσης ανάμεσα σε εμάς και το αντικείμενο της μορφοποιητικής ενέργειάς μας. Η ποιότητα της σύνθεσης ποικίλει ανάλογα με το επιδιωκόμενο προϊόν. Άλλο προϊόν βγάζει ο γεωργός με τη γη, άλλο ο μαραγκός με το ξύλο, ο χημικός με το εργαστήριο, ο προγραμματιστής με τον αλγόριθμο. Αυτό που θα βγει, δεν είναι αποτέλεσμα ούτε του ενεργούντος υποκειμένου (του γεωργού, του μαραγκού, τη χημικού, του προγραμματιστή), ούτε του επενεργούντος αντικειμένου (της γης, του ξύλου, του εργαστηρίου και του αλγόριθμου). Είναι αποτέλεσμα του εμείς τους.
Άλλωστε ένα «εμείς» το έχει κινητοποιήσει. Τα προϊόντα γίνονται για να ανταλλαχθούν με τους άλλους, επιδιώκοντας ένα εμείς προσοδοφόρο. Αν δεν ενδιαφέρουν κανέναν, αχρηστεύονται.
Το προϊόν, ως νέα μορφή, ως κάτι «τρίτο» δεν είναι αυθύπαρκτο, δεν στέκει χωρίς το εμείς, γεννάται από αυτό και υπάρχει μέσω αυτού.
Χρήσιμα συμπεράσματα
Πέρα από κοσμολογική διαπίστωση (και διατύπωση) συνεισφέρει σε κάτι αυτή η παρατήρηση για τη ξεχωριστή δυναμική του «εμείς»; Μας είναι κάπου χρήσιμη και πού;
Κατ’ αρχάς εισηγείται μια διαφορετική εστίαση της προσοχής μας. Μας καλεί να προσέξουμε το «εμείς» ως πηγή δημιουργίας, συνδέοντας το εγώ μας με αυτό. Ναι μεν όλα ξεκινάνε από το εγώ μας και πρέπει εμείς να κάνουμε την κίνηση (αλλιώς δεν πρόκειται να συμβεί τίποτε), αλλά, μόνο αν κινηθούμε για να συνδεθούμε μπορεί να γίνει τελικά κάτι.
Προφανώς θα πρέπει να κινηθούμε προς εκείνες τις συναντήσεις που ανταποκρίνονται στα ζητούμενά μας. Εφόσον καταλαβαίνουμε πόσο σημαντικές είναι, θα προσέξουμε και καλύτερα την ποιοτική σύνθεσή τους, ώστε να είναι γόνιμη.
Προσβλέποντας σε γόνιμες συναντήσεις, ο ορίζοντάς μας ανοίγει στην αναζήτησή τους. Βγαίνουμε από την ομφαλοσκόπησή μας, για να τις βρούμε. Κοιτάζουμε γύρω μας και αν δεν υπάρχει τίποτε και κανείς που να ανταποκρίνεται στο βλέμμα μας, κοιτάζουμε παρά πέρα. Φεύγουμε από άγονα μέρη και πάμε σε  άλλους τόπους. Γινόμαστε εξερευνητές, τολμούμε το άγνωστο, για να γεννήσουμε το καινούργιο, συναντώντας νέους ανθρώπους και καινούργια πράγματα, πέρα από τα ήδη γνωστά και δεδομένα. Έτσι, διευρύνουμε τον κόσμο μας και του δίνουμε νέες δυνατότητες.  
Το μορφο-ποιητικό «εμείς» δεν ταιριάζει με άγονες ομαδοποιήσεις ή καθηλώσεις σε στείρα σχήματα του παρελθόντος, που καλλιεργούν τη μιζέρια για να κρατήσουν τα άτομα μαζί, φοβισμένα κι ενωμένα στα καταπιεστικά πλαίσιά τους, δήθεν για να τα προστατέψουν. Αυτό δεν είναι ένα εμείς ξεχωριστό, με τη δική του δυναμική, που γεννά το καινούργιο. Είναι ένας χυλός πολτοποιημένων ατόμων, που το μόνο που γεννά είναι σήψη και αρρώστια. Είναι άλλο το δυναμικό εμείς και άλλο το εμείς της αδυναμίας.
Απέναντι στις οπισθοδρομικές κοινωνίες που εγκλωβίζουν την ενέργεια των ατόμων στο άγονο «εμείς» τους, οι σύγχρονες αντέταξαν την ελευθερία του ατόμου και τη δύναμη του εγώ, και πολύ καλά έκαναν. Το πρόβλημα είναι ότι έμειναν σε αυτό.  
Οι σύγχρονες κοινωνίες παρέμειναν στη ρήξη με το παρωχημένο και ψευδεπίγραφο «εμείς» του παρελθόντος και δεν αναζήτησαν την ένωση με το ζητούμενο, δυναμικό αύριο. Αυτό φαίνεται ιδιαίτερα στις «μοντέρνες» Τέχνες που συνεχίζουν να προβάλλουν τη «ρήξη» (την αποδόμηση, την ανατροπή, την καταστροφή, τη βλασφημία, τη νοσηρότητα και τη διάλυση), έστω κι αν αυτή έχει συμβεί εδώ και καιρό, κι έχει προ πολλού παύσει να εκφράζει κάτι αληθινά μοντέρνο, δηλαδή επίκαιρο. Η «ρήξη» είναι κλασικισμός και ο ατομισμός καθεστώς.
Το ζήτημα που καλούμαστε να προσεγγίσουμε πλέον είναι το δημιουργικό «εμείς» και να ψάξουμε την ποιοτική σύνθεσή του. Να επιδείξουμε μια συν-θετικότητα, πέρα από την άρνηση, την κριτική και την ανάλυση. Αρκεί να συνειδητοποιήσουμε τον πρωταγωνιστικό ρόλο της συμπληρωματικότητας στην εκπλήρωσή μας.
Ο νέος ορίζοντας του «εμείς» δίνει κατεύθυνση στην κίνησή μας, προσανατολίζει το ατομικό μας πλεόνασμα για να διατεθεί γόνιμα, συμβάλλοντας στην πλουτο-παραγωγή των μορφών. Έτσι, η ζωή μας εμπλουτίζεται κι ομορφαίνει, ενώ η απόλαυσή της πληθαίνει. Εφόσον το μόνο που έχει νόημα, τελικά, είναι Να-Περνάμε-Καλά, το «εμείς» συμβάλλει σε αυτό δημιουργικά.

No comments:

Post a Comment